Zgłoszenia: Kontakt | Twoja historia | Wolontariusze Pamięci 

Kolejne odpowiedzi z niemieckich urzędów i administracji cmentarnej pokazują, jak złożone są badania nad polskimi grobami z okresu II wojny światowej i pierwszych lat powojennych. W części miejscowości zachowały się konkretne informacje o pochówkach, lokalizacji grobów i zapisach cmentarnych. W innych przypadkach dokumentacja została utracona, nie jest już dostępna albo nie pozwala dziś na jednoznaczne ustalenie miejsca pochówku.

Zebrane odpowiedzi potwierdzają jednocześnie, że każda pojedyncza kwerenda wymaga osobnego sprawdzenia: w archiwum miejskim, administracji cmentarza, księgach pochówków, rejestrach zgonów oraz — jeśli to możliwe — bezpośrednio na cmentarzu.

Równolegle zapadła również decyzja, aby na bieżąco dokumentować dalsze losy informacji nadsyłanych przez wolontariuszy. Zgłoszenie wolontariusza nie kończy sprawy — ono ją rozpoczyna i realnie napędza projekt.

Zachowane dane i miejsca wymagające dalszego sprawdzenia

Jedna z ważniejszych odpowiedzi dotyczy Baiersbronn. Po sprawdzeniu archiwum oraz administracji cmentarza udało się ustalić konkretne informacje dotyczące kilku osób.

Nie odnaleziono grobu Jeana Kulosa. Nie wiadomo również, kiedy grób mógł zostać zlikwidowany ani z jakiego powodu. Brak takich informacji pokazuje jeden z podstawowych problemów w badaniach nad dawnymi pochówkami: nawet jeśli osoba była udokumentowana w źródłach, nie zawsze da się dziś odtworzyć dalsze losy jej grobu.

W przypadku Stanislaus Dziuba ustalono natomiast, że jego grób znajduje się na cmentarzu w Baiersbronn. Nie posiada on przypisanej numeracji grobowej, ale wskazano, że znajduje się w dziale UR, po lewej stronie. W tym samym grobie figuruje także Prokop Halunke, choć według przekazanej informacji miał on zostać w 1954 roku przeniesiony do Francji.

Z kolei Josef Kaczanowski został pochowany na starym cmentarzu w Klosterreichenbach. W tym przypadku zachowała się dokładniejsza lokalizacja: dział F, rząd V, numer 13.

Te informacje mają duże znaczenie, ponieważ pozwalają przejść od samego zapisu archiwalnego do konkretnego miejsca na cmentarzu. Dla projektu Ostoja Pamięci oznacza to możliwość dalszej weryfikacji terenowej, wykonania dokumentacji fotograficznej i uzupełnienia danych o aktualny stan grobu.

Nie wszystkie odpowiedzi przyniosły jednak pozytywne ustalenia. W jednym z przypadków potwierdzono jedynie, że wskazana osoba zmarła w 1945 roku w Atzenbach, obecnie części Zell im Wiesental. Nie zachowały się jednak dalsze dokumenty, a odpowiednie okresy archiwizacji już minęły. W administracji cmentarnej nie odnaleziono również danych ani wskazówek pozwalających ustalić miejsce pochówku.

Inna odpowiedź wskazuje na ograniczenia organizacyjne. Przekazano, że obecnie nie ma możliwości przeprowadzenia pogłębionych poszukiwań z powodu braku czasu i personelu. W dostępnych dokumentach nie odnaleziono wskazanej osoby, ale jednocześnie zaznaczono, że dokładniejsze sprawdzenie wymagałoby najpierw ustalenia, czy w ogóle zachowały się odpowiednie akta pochówków.

W kolejnym przypadku udostępniono wpis z rejestru zgonów oraz informacje z księgi pochówków, ale nie udało się zlokalizować dawnego grobu. Istotny jest tu zapis „ohne jegliche Zeichen”, czyli „bez jakichkolwiek oznaczeń”. Może to oznaczać pochówek anonimowy albo grób bez trwałego znaku. Pracownik cmentarza nie był w stanie wskazać nawet przybliżonego położenia mogiły, a w archiwum nie odnaleziono dodatkowych akt dotyczących tego pochówku. Przekazano również, że w tej księdze pochówków nie odnotowano innych obywateli polskich.

Takie odpowiedzi są równie ważne jak informacje pozytywne. Pokazują bowiem nie tylko, gdzie groby się zachowały, ale także gdzie pamięć o pochowanych osobach została zatarta przez brak dokumentacji, brak oznaczeń albo późniejsze likwidacje grobów.

Bad Schussenried i problem miejsc niejednoznacznych

Szczególnie istotna jest również informacja z Bad Schussenried. Według przekazanej odpowiedzi część wskazanych grobów nadal istnieje na cmentarzu St. Martin, w osobnym obszarze przy kaplicy cmentarnej. Jednocześnie zaznaczono, że nazwiska na krzyżach nie są już czytelne, dlatego nie można obecnie jednoznacznie przypisać konkretnych grobów do konkretnych osób.

Wskazano także, że liczba zachowanych kamiennych krzyży jest mniejsza niż liczba nazwisk objętych zapytaniem. Oznacza to, że część pochówków mogła ulec likwidacji, zostać pozbawiona oznaczeń albo nie zachować się w formie możliwej dziś do identyfikacji.

Z przekazanych informacji wynika również, że większość polskich obywateli pochowanych w tym miejscu trafiła do Bad Schussenried w związku z tzw. „KZ-Zug” z 22 kwietnia 1945 roku. To ważny kontekst historyczny, który wymaga dalszego opracowania i zestawienia z dokumentacją archiwalną.

Zgłoszenie wolontariusza rozpoczyna dalszą dokumentację

Podjąłem decyzję, by na bieżąco dokumentować dalsze losy informacji nadsyłanych przez wolontariuszy.

Początkowo chciałem jednak poczekać i odłożyć ten etap na później. Teraz widzę, że sprawy szybko się rozrastają: napływają kolejne zgłoszenia, pojawiają się nowe miejscowości, cmentarze i pytania, których nie można zostawiać bez dalszej weryfikacji.

Dlatego zgłoszenia nie powinny być odkładane. Każda informacja przekazana przez wolontariusza będzie traktowana jako punkt wyjścia do dalszej pracy: sprawdzenia, opisania i wystosowania oficjalnego zapytania do właściwego urzędu, administracji cmentarza lub zarządcy miejsca pochówku.

W każdym takim piśmie, obok zarządcy cmentarza, informowany jest również burmistrz danej miejscowości — o ile jego adres mailowy jest publicznie dostępny. Chodzi o to, aby sprawa była prowadzona nie tylko na poziomie administracji cmentarnej, ale również z wiedzą władz lokalnych.

Dzisiaj zostały wystosowane pisma dotyczące Herne, Bad Salzungen oraz Fürstenau. Wolontariusze, którzy przekazali informacje, zostali o tym poinformowani i otrzymali kopie wysłanych zapytań.

To ważne, ponieważ pokazuje, że wolontariusz jest włączony w cały proces dokumentacyjny. Widzi, że jego zgłoszenie nie trafia do szuflady, ale uruchamia konkretne działania: zapytanie, weryfikację i dalsze opracowanie sprawy.