Ponad 6000 zidentyfikowanych miejsc pochówku. Projekt dokumentacyjny "Ostoja Pamieci".

Dokumentacja i ochrona miejsc pochówku polskich ofiar II wojny światowej na terenie Niemiec

Polskie groby wojenne w Niemczech

Ostoja Pamięci dziś

Z biegiem lat „Ostoja Pamięci” zyskała większą rozpoznawalność. Za działalność na rzecz dokumentowania i ochrony polskich grobów wojennych zostałem odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi przez Prezydenta RP oraz uhonorowany tytułem Ambasadora Polskiej Historii przyznawanym przez IPN. Wyróżnienia te stanowią potwierdzenie znaczenia pracy wykonywanej na rzecz pamięci ofiar.

Istotnym wzmocnieniem wiarygodności projektu było objęcie go patronatem honorowym Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, co otworzyło nowe możliwości rozwoju i współpracy.

Dziś „Ostoja Pamięci” to nie tylko strona internetowa. To konsekwentnie rozwijana dokumentacja miejsc pochówku oraz przestrzeń współpracy rodzin, badaczy i instytucji, których łączy wspólny cel: zachowanie pamięci o Polakach spoczywających na terenie Niemiec.

Piotr Kentnowski

Ewolucja logotypu Ostoja Pamięci (2018–2025)

Rozwój portalu

Pierwsza, skromna wersja serwisu została opublikowana 21 listopada 2018 r. W ciągu pierwszego miesiąca projekt odwiedziły 34 osoby. 22 listopada 2019 r. strona uzyskała nazwę Ostoja-miejscapamieci.pl, co rozpoczęło etap jej systematycznego rozwoju.

Początkowo były to krótkie notatki, proste artykuły oraz pierwsze próby porządkowania informacji. Równolegle rozwijane były kompetencje techniczne związane z budową serwisu oraz prowadzone kwerendy archiwalne, aby dokumentacja polskich grobów i miejsc pamięci na terenie Niemiec mogła być przygotowywana w sposób uporządkowany i weryfikowalny.

W kolejnych latach projekt rozszerzono o działania terenowe oraz kontakty instytucjonalne. Po informacji o polskich grobach w Schwäbisch Hall miejsce zostało udokumentowane i opisane, a następnie podjęto kontakt z miastem w sprawie możliwości objęcia grobów opieką. Równolegle rozwijała się współpraca z instytucjami w zakresie ochrony miejsc pochówku. 15 stycznia 2021 r. wydane zostało pierwsze pełnomocnictwo od konsula Marcina Króla z Konsulatu Generalnego RP w Monachium, co umożliwiło prowadzenie spraw w sposób uporządkowany i formalny.

Kolejnym etapem była współpraca z archiwami. 24 listopada 2021 r. złożono w Landesarchiv wniosek o udostępnienie informacji dotyczących polskich grobów wojennych oraz dostęp do wykazów. Po intensywnej kwerendzie pozyskano informacje o 3660 polskich grobach na terenie Niemiec, co stanowiło przełom w skali projektu.

Wraz z rozwojem bazy zaczęły pojawiać się zapytania od rodzin. 14 marca 2022 r. wpłynęło pierwsze oficjalne zapytanie o pomoc w ustaleniu miejsca pochówku. Od tego momentu „Ostoja Pamięci” zaczęła pełnić rolę nie tylko dokumentacyjną, lecz także praktyczną — jako uporządkowane źródło informacji wspierające poszukiwania.

Projekt stopniowo nabierał tempa. 29 grudnia 2022 r. stowarzyszenie zwykłe Ostoja-Zuflucht zostało przyjęte w poczet członków zbiorowych Związku Polaków w Niemczech. 11 marca 2023 r. zarejestrowano domenę ostojapamieci.pl, wprowadzono nowe logo oraz scalono wcześniejszy dział In memoriam z portalem. W tej formule serwis funkcjonuje obecnie jako spójna, uporządkowana platforma dokumentacyjna.

Pierwsza wersja portalu

W ciągu pierwszego miesiąca projekt odwiedziły jedynie 34 osoby. Mimo to wiara w sens dokumentowania tych historii i przekonanie o ich znaczeniu dla przyszłych pokoleń pozwoliły mi kontynuować pracę.

Dopiero 22 listopada 2019 roku strona uzyskała nazwę – Ostoja-miejscapamieci.pl – i rozpoczął się etap jej systematycznego rozwoju.

Jak wszystko się zaczęło

Impulsem do stworzenia portalu „Ostoja Pamięci” była moja wizyta w Gantenwald (15 września 2017 r.) — w miejscu dawnego „cmentarza dziecięcego”, gdzie spoczywają polskie dzieci urodzone w niemieckich placówkach opiekuńczo-porodowych, do których trafiały matki – robotnice przymusowe.

Droga prowadząca do tego miejsca — wąska, leśna ścieżka — stała się dla mnie symbolem przejścia w stronę pamięci, która przez lata była wypierana i zapominana. To spotkanie uświadomiło mi, że obok pojedynczych grobów istnieją także historie, które wymagają udokumentowania i przywrócenia przestrzeni publicznej.

Silnym doświadczeniem była również reakcja otoczenia: wiele osób po raz pierwszy słyszało o losie polskich dzieci zmarłych w Niemczech. Wtedy zrozumiałem, że nie chodzi wyłącznie o miejsca pochówku — chodzi o opowieść, którą trzeba wydobyć z ciszy i przekazać dalej.

Cel portalu

Ostoja Pamięci gromadzi i porządkuje zweryfikowane informacje o polskich grobach oraz miejscach pamięci na terenie Niemiec z okresu II wojny światowej. Portal dokumentuje zarówno zachowane miejsca pochówku, jak i lokalizacje zagrożone likwidacją lub już zlikwidowane.

identyfikuje i opisuje miejsca pochówku,
porządkuje źródła i dokumentację,
udostępnia informacje rodzinom, badaczom i instytucjom.

Patronat honorowy: