Ponad 6000 zidentyfikowanych miejsc pochówku. Projekt dokumentacyjny "Ostoja Pamieci".

Dokumentacja i ochrona miejsc pochówku polskich ofiar II wojny światowej na terenie Niemiec

Polskie groby wojenne w Niemczech

NASZE POSTULATY

Założenia

Projekt „Ostoja Pamięci” przedstawia poniższe postulaty w związku z obowiązkiem ochrony miejsc pochówku oraz godnego upamiętnienia polskich ofiar II wojny światowej na terytorium Niemiec, w tym osób cywilnych, robotników przymusowych oraz dzieci.

Celem postulatów jest wzmocnienie mechanizmów prawnych i instytucjonalnych, które ograniczą ryzyko likwidacji miejsc pochówku, zapewnią transparentność decyzji administracyjnych oraz umożliwią trwałe i czytelne upamiętnienie ofiar.

1. Uznanie obywateli II RP za ofiary wojny

Postulujemy uznanie za ofiary II wojny światowej wszystkich osób posiadających obywatelstwo II Rzeczypospolitej Polskiej, które w latach 1939–1945 przebywały na terytorium III Rzeszy lub na terenach przez nią kontrolowanych i poniosły śmierć bądź zmarły w tym okresie – niezależnie od statusu (cywilnego lub przymusowego).

Uznanie to powinno mieć charakter państwowy i stanowić podstawę do działań ochronnych i upamiętniających.

2. Obowiązek upamiętnienia w miejscu zlikwidowanego grobu

Postulujemy wprowadzenie obowiązku trwałego i czytelnego upamiętnienia w przypadku likwidacji grobu polskiej ofiary II wojny światowej. Podmiot odpowiedzialny za likwidację (zarządca cmentarza, gmina lub inna instytucja publiczna) powinien – na własny koszt – zapewnić symboliczne oznaczenie miejsca.

Rekomendowany minimalny zakres informacji na tablicy:

imię i nazwisko (jeśli są znane),
data śmierci oraz – jeśli możliwe – pierwotny numer kwatery,
informacja, że był to grób polskiej ofiary II wojny światowej.

W przypadku braku możliwości oznaczenia w miejscu pierwotnym, upamiętnienie powinno zostać umieszczone w przestrzeni ogólnodostępnej na cmentarzu (np. przy wejściu lub w części centralnej).

3. Publiczne rejestry zlikwidowanych grobów i symboliczne oznaczenia

Postulujemy utworzenie publicznie dostępnych rejestrów (online) dotyczących zlikwidowanych grobów polskich ofiar II wojny światowej, wraz z informacją o lokalizacji pierwotnego miejsca pochówku.

Rejestry powinny być uzupełniane o trwałe oznaczenia na cmentarzach (np. tablice zbiorcze) oraz narzędzia ułatwiające dostęp do informacji (np. kody QR odsyłające do kart lokalizacji).

4. Ochrona istniejących polskich grobów wojennych i cywilnych z lat 1939–1945

Postulujemy wzmocnienie ochrony istniejących grobów polskich ofiar z lat 1939–1945 – zarówno wojennych, jak i cywilnych – oraz wprowadzenie standardów postępowania w sytuacji ryzyka likwidacji (wczesne ostrzeganie, dokumentacja, konsultacje z właściwymi instytucjami).

5. Ułatwienia dla rodzin w zakresie upamiętniania zachowanych grobów

Postulujemy stworzenie uproszczonej procedury umożliwiającej rodzinom oraz opiekunom:

ustawienie tablicy pamiątkowej lub symbolicznego oznaczenia,
prowadzenie opieki porządkowej i pielęgnacyjnej,
uzyskanie informacji o zasadach i wymaganiach regulaminowych cmentarza.

W sytuacjach, w których upamiętnienie jest finansowane przez rodziny, rekomendujemy wsparcie informacyjne i instytucjonalne ze strony właściwych organów.

6. Powołanie polsko-niemieckiego zespołu roboczego ds. grobów ofiar wojny

Postulujemy utworzenie stałego polsko-niemieckiego zespołu roboczego, którego zadaniem będzie:

koordynacja wymiany informacji,
konsultacje merytoryczne i historyczne,
opracowanie standardów postępowania,
reagowanie na przypadki likwidacji grobów lub zagrożeń dla miejsc pamięci.

7. Obowiązkowy mechanizm konsultacyjny z udziałem konsulatów RP

Postulujemy wprowadzenie obowiązku formalnych konsultacji z właściwym konsulatem RP przed podjęciem decyzji o likwidacji grobu polskiej ofiary z lat 1939–1945.

Samo poinformowanie strony polskiej nie jest wystarczające – mechanizm powinien umożliwiać realny udział w procedurze i czas na reakcję.

Patronat honorowy: