Zgłoszenia: Kontakt | Twoja historia | Wolontariusze Pamięci 

Dziś baza Ostoi Pamięci przekroczyła granicę 8000 udokumentowanych ofiar. To liczba, która robi wrażenie, ale dla mnie nigdy nie była najważniejsza. Za każdym rekordem stoi przecież konkretny człowiek – jego życie, tragiczne wojenne losy i miejsce, w którym zakończyła się jego historia.

Projekt rozpoczął się od jednego miejsca. Jednego grobu, który skłonił mnie do zadania prostego pytania: ile jeszcze takich zapomnianych miejsc znajduje się w Niemczech? Nie przypuszczałem wtedy, że po dziewięciu latach pracy odpowiedzią będzie baza licząca ponad osiem tysięcy osób. A gdzie koniec?

Większość najnowszych wpisów pochodzi z Bawarii, głównie z niewielkich cmentarzy. Opracowania prowadzę metodycznie – powiat po powiecie i alfabetycznie, bez przeskakiwania pomiędzy dokumentami. Tylko w ten sposób mam pewność, że nikogo nie pominę i o nikim nie zapomnę. Dziś dotarłem dopiero do litery D. To pokazuje, jak wiele pracy nadal czeka na wykonanie.

Nowe rekordy zostały opracowane na podstawie wybranych dokumentów z Arolsen Archives – największego na świecie archiwum dokumentującego losy ofiar prześladowań narodowego socjalizmu. W jego zbiorach znajdują się miliony dokumentów dotyczących więźniów obozów koncentracyjnych, robotników przymusowych, osób deportowanych oraz powojennych działań związanych z poszukiwaniem i identyfikacją ofiar. Dla projektu Ostoja Pamięci są one jednym z najważniejszych źródeł informacji pozwalających odnajdywać kolejne nazwiska i przywracać pamięć o ludziach, którzy przez dziesięciolecia pozostawali jedynie wpisami na wyblakłych kartkach papieru.

Samo odnalezienie dokumentu to jednak dopiero początek. Każdy wpis trzeba dokładnie odczytać, przeanalizować i ręcznie wprowadzić do bazy. Często jeden archiwalny dokument zawiera kilka lub kilkanaście nazwisk, a każde z nich wymaga osobnego opracowania. To spokojna, mozolna praca, której efektów nie widać od razu. 

Po dziewięciu latach coraz częściej czuję zwyczajne zmęczenie. Bywają dni, kiedy otwarcie kolejnego dokumentu wymaga ode mnie znacznie więcej siły niż kiedyś. Na początku każda nowa teczka była przede wszystkim ekscytacją i ciekawością tego, kogo uda się odnaleźć. Dziś częściej towarzyszy mi świadomość, że za każdym nieotwartym dokumentem może znajdować się człowiek, na którego nikt nie spojrzał od kilkudziesięciu lat. To poczucie odpowiedzialności sprawia, że siadam do pracy nawet wtedy, gdy zwyczajnie nie mam już na to siły.

Nie ukrywam, że czasami zastanawiam się, ile jeszcze dam radę. Dziewięć lat niemal codziennej pracy nad jednym projektem zostawia po sobie ślad. Coraz częściej brakuje energii, coraz trudniej znaleźć w sobie ten sam zapał, który towarzyszył mi na początku. Ale jednocześnie wiem, że jeśli odłożę te dokumenty na później, to nikt za mnie ich nie opracuje.

Patrząc jednak na to wszystko z perspektywy czasu, mam poczucie, że nie muszę już niczego udowadniać. Liczby mówią same za siebie. Ponad 8000 udokumentowanych osób, tysiące przeanalizowanych dokumentów i lata systematycznej pracy są najlepszym świadectwem tego, jak ogromna jest skala tego przedsięwzięcia.

Ale liczby to tylko tło. Najważniejsze jest to, że za każdą z nich stoi człowiek, który odzyskał swoje imię, nazwisko i miejsce w pamięci.

Przekroczenie granicy 8000 rekordów nie oznacza końca pracy. W archiwach nadal czekają kolejne dokumenty i kolejne historie. Nie wiem, ile jeszcze uda się opracować. Wiem jednak, że dopóki starczy mi sił, będę robił wszystko, aby ocalić od zapomnienia jak najwięcej z nich.

Dziękuję wszystkim, którzy od lat śledzą Ostoję Pamięci i wierzą, że pamięć o polskich ofiarach II wojny światowej jest warta ocalenia. To również dzięki Wam ta historia wciąż trwa.