Ponad 6000 zidentyfikowanych miejsc pochówku. Projekt dokumentacyjny "Ostoja Pamieci".
Dokumentacja i ochrona miejsc pochówku polskich ofiar II wojny światowej na terenie Niemiec
Polskie groby wojenne w Niemczech
Cmentarz
Aalen - Wasseralfingen
Na cmentarzu spoczywają:
- Bachorska Helena, ur. 14.10.1945 (Wasseralfingen) - zm. 15.10.1945 (Wasseralfingen).
- Baczmaha Michael, ur. 08.04.1912 (Mikolajow am Dniestr.) - zm. 07.12.1944 (Wasseralfingen).
- Badkowski Tomasz, ur. 18.01.1926 (Warszawa) - zm. 09.01.1945 (Wasseralfingen).
- Bakalarczyk Jan, ur. 22.10.1911 (Kurniki) - zm. 08.12.1944 (Wasseralfingen).
- Balla Josef, ur. 19.03.1922 (Jaroslaw) - zm. 18.02.1946 (Wasseralfingen).
- Bataryna Stefani, ur. ? (?) - zm. 09.12.1945 (Wasseralfingen). (wiek: 3 tyg.)
- Biernacki Roman, ur. 09.08.1898 (Srebrna) - zm. 05.01.1945 (Wasseralfingen).
- Borzecki Kasimir, ur. 02.02.1910 (Hermannsbad) - zm. 27.12.1943 (Wasseralfingen).
- Buttra Maria, ur. ? (?) - zm. 26.10.1945 (Wasseralfingen).
- Chroscicki Karol, ur. 30.05.1895 (Warschau) - zm. 25.11.1944 (Wasseralfingen).
- Czarnecki Leon, ur. 29.03.1891 (Miechow) - zm. 30.12.1944 (Wasseralfingen).
- Duda Michaline, ur. 22.08.1906 (Baczkow) - zm. 14.02.1946 (Wasseralfingen).
- Dziewulski Sigismund, ur. 02.05.1903 (Warschau) - zm. 20.12.1944 (Wasseralfingen).
- Felisiak Czeslaus, ur. 15.01.1910 (Litzmannstadt) - zm. 18.12.1944 (Wasseralfingen).
- Fidelus Bolislaus, ur. 26.10.1909 (Litzmannstadt) - zm. 30.12.1944 (Wasseralfingen).
- Flaszcynski Stephan, ur. 20.11.1907 (Wyszkow) - zm. 26.12.1944 (Wasseralfingen).
- Fronczek Josef (Franczak), ur. 21.03.1927 (Brzozow) - zm. 30.12.1944 (Wasseralfingen).
- Gajewski Waclaw, ur. 19.05.1898 (Warschau) - zm. 21.12.1944 (Wasseralfingen).
- Gawel Stefan, ur. 11.08.1891 (Warschau) - zm. 13.11.1944 (Wasseralfingen).
- Gontscharowa Valentina, ur. 13.05.1944 (Wasseralfingen) - zm. 25.06.1944 (Wasseralfingen).
- Gornisiewicz Stefan, ur. 18.10.1904 (Vieliczka) - zm. 03.01.1945 (Wasseralfingen).
- Grodek Leo, ur. 21.01.1894 (Topolina) - zm. 19.12.1944 (Wasseralfingen).
- Grotek Johann, ur. 05.01.1891 (Goliany) - zm. 31.01.1945 (Wasseralfingen).
- Idec Peter, ur. 29.04.1945 (Hüttlingen) - zm. 26.03.1946 (Aalen).
- Kaczmarski Johann, ur. 08.02.1919 (Smiclewo) - zm. 22.01.1945 (Wasseralfingen).
- Kalwasinski Edmund, ur. 30.01.1889 (Warschau) - zm. 06.01.1945 (Wasseralfingen).
- Kaminska Daniela, ur. 24.07.1945 (Aalen) - zm. 27.03.1946 (Wasseralfingen).
- Kaminski Jan, ur. 20.12.1894 (Ilow) - zm. 27.12.1944 (Wasseralfingen).
- Klära Maria, geb. Haluschka, ur. 10.06.1881 (Pietrikoski) - zm. 27.02.1946 (Wasseralfingen).
- Krawtschinski Thaddäus, ur. ? (Aalen) - zm. 23.11.1945 (Aalen). (wiek: 2 dni)
- Krenn Jerzy, ur. 04.04.1906 (Radom) - zm. 19.12.1944 (Wasseralfingen).
- Krol Stinislaw, ur. 19.03.1913 (Makow) - zm. 17.12.1944 (Wasseralfingen).
- Krolikowski Johann, ur. 12.08.1894 (Kleszewe) - zm. 12.01.1945 (Wasseralfingen).
- Krolikowski Wielaw, ur. 25.10.1924 (Warschau) - zm. 21.12.1944 (Wasseralfingen).
- Krukowski Leo, ur. 06.01.1911 (Admy) - zm. 17.12.1944 (?).
- Kunewski Josef, ur. 15.12.1898 (Warschau) - zm. 22.01.1945 (Wasseralfingen).
- Laseta Anton, ur. 20.10.1893 (Rydwany) - zm. 14.01.1945 (Wasseralfingen).
- Maj Mieczyslaw, ur. 29.02.1924 (?) - zm. 03.12.1944 (Wasseralfingen).
- Makowski Stanislaus, ur. 26.10.1896 (Sanniki) - zm. 11.01.1945 (Wasseralfingen).
- Morawa Maria, ur. 08.09.1944 (Abstgmünd) - zm. 21.08.1945 (Wasseralfingen).
- Nowakowski Marian, ur. 20.09.1908 (Sandomierz) - zm. 27.11.1944 (Wasseralfingen).
- Przybula Antonie, ur. ? (?) - zm. 05.12.1945 (Wasseralfingen). (wiek: 2 lata)
- Rusek Karl, ur. 27.05.1904 (Malec) - zm. 23.01.1945 (Wasseralfingen).
- Rutkowski Franz, ur. 09.10.1903 (Warschau) - zm. 24.11.1944 (Wasseralfingen).
- Scianiski Stanislaus, ur. ? (?) - zm. ? (?) - pochówek 24.12.1945 (Wasseralfingen). (prawdopodobnie martwe urodzenie)
- Sewek Georg, ur. 12.11.1945 (Aalen) - zm. 19.11.1945 (Wasseralfingen).
- Sliwka Johann, ur. 16.10.1916 (Gasy) - zm. 28.01.1945 (Wasseralfingen).
- Swieboda Bronislaw, ur. 22.01.1925 (Palikowka) - zm. 02.11.1945 (?).
- Telega Genowefa, ur. 17.09.1923 (Żurawiczka (Lwów)) - zm. 14.02.1946 (Wasseralfingen).
- Zenowa Nadja, ur. 16.02.1925 (?) - zm. ? (?) - pochówek 31.07.1945 (?).
Groby utracone:
- Darwenko Ladislaus, ur. 19.07.1944 (Lauchheim) - zm. 23.11.1944 (Wasseralfingen).
- Debrenko Eugenia, ur. 03.03.1945 (Wasseralfingen) - zm. 03.03.1945 (Wasseralfingen).
- Korschakowa Georg, ur. 19.10.1945 (Wasseralfingen) - zm. 07.04.1946 (Wasseralfingen).
- Noga Franz, ur. 24.01.1945 (Wasseralfingen) - zm. 28.03.1945 (Wasseralfingen).
Obozy koncentracyjne w Wasseralfingen (Aalen)
W 1940 roku do Wasseralfingen zaczęli napływać jeńcy wojenni i przymusowi pracownicy z wielu krajów zajętych przez Niemcy. Polacy byli jednymi z nich. Na początku, po pokonaniu Polski, byli to jeńcy wojenni, a wkrótce dołączyła do nich także polska ludność cywilna, uprowadzona podczas łapanek, która stała się późniejszymi przymusowymi robotnikami. W obozach przetrzymywano również jeńców belgijskich, francuskich, rosyjskich i włoskich. Wszyscy zatrudnieni zostali w dwóch największych zakładach regionu: Maschinenfabrik Alfing Keßler oraz Schwäbische Hüttenwerke. Pracowali w systemie dwuzmianowym, po dwanaście godzin dziennie.
Więźniowie ubrani byli w swoje cywilne ubrania bądź wojskowe mundury. Polscy i rosyjscy przymusowi robotnicy dodatkowo musieli mieć naszyte na swoich ubraniach oznakowania: trójkąty z literką „P” dla Polaków i literką „R” dla Rosjan. Zarówno jeńcy wojenni, jak i przymusowi robotnicy, zakwaterowani byli w barakach w jednym z sześciu obozów, które były ogrodzone i zabezpieczone drutem kolczastym.
Schwäbische Hüttenwerke przygotowała w 1941 roku tzw. „Südlager”, który mieścił się w południowej części Stiewingsstr (dzisiejszy parking firmy), a w 1942 roku tzw. „Nordlager”, który usytuowany był powyżej Schafgasse. Oba obozy zostały rozbudowane w 1943 roku. W skład „Südlager” wchodziło osiem baraków, a w skład „Nordlager” siedem. W późniejszym czasie powstał trzeci obóz przy kopalni żelaza na Braunenberg, na terenie dzisiejszego placu sportowego Viktoria. Przetrzymywano w nim Polaków i Rosjan.
Firma Alfing Keßler dla swoich przymusowych pracowników zbudowała w 1942 roku także dwa obozy: jeden w północnej części zakładu, tzw. „Ruckenlager”, a drugi tzw. „Kappelberglager” na północny zachód od cmentarza na Kappelberg. Oba obozy zostały rozbudowane w 1943 roku, a „Kappelberglager” rozbudowywano aż do 1944 roku. W skład „Ruckenlager” wchodziło dwanaście baraków, które były częściowo podpiwniczone, i przetrzymywano tam głównie Francuzów i Rosjan. „Kappelberglager” składał się z dziesięciu baraków, w których więziono Rosjan i Włochów.
KZ Wiesendorf
Pierwsze plany stworzenia obozu koncentracyjnego Wiesendorf pojawiły się na początku 1943 roku. Obozowisko znajdowało się na dzisiejszym terenie ulic Moltke-, Braunenberg-, Flieder- i Kolpingstrasse. Z początkiem 1944 roku Schwäbische Hüttenwerke zbudowała pięć baraków (Moltkestr. 40-40d), a do września Alfing Keßler dobudował jeszcze cztery (Moltkestr. 30-30d). Na początku w barakach mieszkali jedynie przymusowi pracownicy ze wschodu.
27 września 1944 roku obóz Wiesendorf przekształcono w filię obozu koncentracyjnego Natzweiler. Składał się on z dziewięciu drewnianych baraków i dwóch wież wartowniczych. Teren obozu obejmował około 2,8 hektara i był ogrodzony podwójnym wysokim ogrodzeniem z drutu kolczastego. Do obozu prowadziły dwa wejścia. Początkowo obóz był pilnowany przez 34 SS-manów, a we wrześniu dołączyło do nich jeszcze 33 strażników z organizacji Todt (OT).
Pierwszy transport 400 więźniów z obozu koncentracyjnego w Dachau dotarł do Wiesendorf 27 września 1944 roku. Codzienność więźniów rozpoczynała się od apelu i odliczania, a czas pracy wynosił ponad 10 godzin dziennie. Początkowo, 27 i 28 września, prace były wykonywane na terenie obozu, a już 29 września więźniowie rozpoczęli pracę w pobliskich firmach takich jak: Heilmann und Littmann, Staud, Suka, GHH, Schwäbische Hüttenwerke i Alfing Keßler. Więźniowie ubrani byli w cienkie „pasiaki”, a na nogach mieli drewniaki.
Ze spisu przeprowadzonego 7 października 1944 roku wynika, że spośród 400 osadzonych było 300 wykwalifikowanych pracowników i 100 pomocników. Na początku listopada liczba chorych wzrosła do 27. W listopadzie 1944 roku przybyło do obozu 200-300 Polaków, uczestników Powstania Warszawskiego. Z nadejściem zimy 1944/45, z powodu niskich temperatur, morderczej pracy i niedożywienia, drastycznie wzrosła liczba chorych oraz zgonów.
16 stycznia 1945 roku z KZ Wiesendorf wyruszył transport 60 chorych do obozu w Vaihingen/Enz. Historia powtórzyła się 2 lutego, kiedy kolejne 60 chorych zostało tam wysłanych. Ostatnia wzmianka o obozie koncentracyjnym Wiesendorf pochodzi z 2 lutego 1945 roku. W lutym obóz został zamknięty.
Opracowano na podstawie „Aalener Jahrbuch 1984” wydanego przez Geschichts- und Altertumsverein Aalen e.V.
Po obozach nie pozostało śladu.
Patronat honorowy:
© Ostoja Pamięci 2025